Ο Κωστής Παλαμάς υπήρξε ποιητής, πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας, ιστορικός και κριτικός της λογοτεχνίας. Η ζωή και το έργο του συνδέθηκαν άρρηκτα με τις πνευματικές, γλωσσικές και κοινωνικές αναζητήσεις του νεότερου ελληνισμού, σε μια περίοδο βαθιών μετασχηματισμών για το ελληνικό κράτος και την εθνική ταυτότητα.
Γεννήθηκε στην Πάτρα στις 13 Ιανουαρίου του 1859, όμως η παιδική του ηλικία σημαδεύτηκε από τραγικά γεγονότα, καθώς έχασε και τους δύο γονείς του σε πολύ μικρή ηλικία. Μεγάλωσε στο Μεσολόγγι, πόλη που άφησε έντονο αποτύπωμα στην ψυχοσύνθεση και στη μετέπειτα ποιητική του φωνή, καθώς συνδεόταν συμβολικά με την έννοια της θυσίας και της ελευθερίας. Μετά την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 1875, όπου γράφτηκε στη Νομική Σχολή. Σύντομα όμως εγκατέλειψε τις σπουδές του αποφασισμένος να ασχοληθεί με τη λογοτεχνία.
Ο θάνατός του το 1943, κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, αποτέλεσε κορυφαίο συμβολικό γεγονός. Η κηδεία του μετατράπηκε σε αυθόρμητη πράξη εθνικής εκδήλωσης, με χιλιάδες Αθηναίους να αποχαιρετούν τον ποιητή απαγγέλλοντας για πρώτη φορά τον εθνικό ύμνο.
Ο Παλαμάς μεγάλωσε την περίοδο που ήταν κυρίαρχη η Ρομαντική Σχολή και συνεπώς η καθαρεύουσα. Μαζί με τους Δροσίνη, Πολέμη και Καμπά πρωτοστάτησε στον αγώνα για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στη λογοτεχνία και την εκπαίδευση, σε μια εποχή που το γλωσσικό ζήτημα δίχαζε την ελληνική κοινωνία. Μέσα από το έργο του, επιδίωξε να γεφυρώσει το παρελθόν με το παρόν, την αρχαιότητα με τη νεότερη Ελλάδα, συνθέτοντας μια ενιαία εθνική και πολιτισμική αφήγηση.
Το ποιητικό του έργο είναι εκτενές και πολυδιάστατο. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του συγκαταλέγονται «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου», «Η Φλογέρα του Βασιλιά», «Πολιτεία και μοναξιά» κ.α.. Παράλληλα, έγραψε κριτικά κείμενα, δοκίμια και άρθρα, ασκώντας μεγάλη επιρροή στη διαμόρφωση της νεοελληνικής πνευματικής ζωής. Ιδιαίτερα γνωστός είναι και ως ο δημιουργός των στίχων του Ολυμπιακού Ύμνου, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896.
Εργάστηκε επί σειρά ετών ως γραμματέας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, διατηρώντας παράλληλα ενεργό ρόλο στον δημόσιο διάλογο. Παρότι δεν τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, αν και προτάθηκε επανειλημμένα, η αναγνώριση του έργου του υπήρξε καθολική στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Για την προσφορά του τιμήθηκε με το εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και με το παράσημο του ανώτερου Ταξίαρχου του βασιλικού Τάγματος του φοίνικος.
Πέθανε σε βαθιά γεράματα στις 27 Φεβρουαρίου του 1943. Η κηδεία του ποιητή έμεινε ιστορική καθώς χιλιάδες κόσμου τον συνόδευσε στην τελευταία του κατοικία, στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, ψάλλοντας τον Εθνικό Ύμνο, μπροστά στα έκπληκτα μάτια των Γερμανών κατακτητών. Ο Κωστής Παλαμάς άφησε πίσω του ένα έργο που εξακολουθεί να εμπνέει και να καθοδηγεί, αποτελώντας θεμέλιο της νεοελληνικής λογοτεχνικής και πνευματικής παράδοσης.
Τα πιο διάσημα αποφθέγματα του Κωστή Παλαμά:
Το καλό πρέπει να το παίρνουμε όπου το βρίσκουμε.
Κάλλιο γλύστρα στο δρόμο το δικό σου παρά στο δρόμο του άλλου να ‘σαι ορθός.
Έλληνες, για να ρίχνουμε στάχτη στα μάτια του κόσμου, πραγματικά, Ρωμιοί.
Η Μεγαλοσύνη των λαών δεν μετριέται με το στρέμμα. Με της καρδιάς το πύρωμα μετριέται και με το αίμα.
Χρωστάμε σ' όσους ήρθαν πέρασαν,
θα 'ρθουν, θα περάσουν.
Κριτές θα μας δικάσουν
οι αγέννητοι, οι νεκροί.
Δεν έχεις Όλυμπε θεούς, μηδέ λεβέντες Όσσα,
ραγιάδες έχεις μάνα γη, σκυφτούς για το χαράτσι,
κούφιοι και οκνοί καταφρονάν τη θεία τραχειά σου γλώσσα,
των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι
...κι η Aθήνα ζαφειρόπετρα στης γης το δαχτυλίδι.
Γνώρισα την Αγάπη, σ’ έζησα πια, ζωή!
Ποιος ξέρει στ’ άλλα τ’ άστρα
τι λαοί και τι κάστρα,
τ’ άστρα, στο χάος γυρίζουν.
Ο αντίλογος μ’ ανάθρεψε, με πότισε το μίσος.
